وبلاگ هميار وب
آموزش بازاريابي اينترنتي | آموزش كسب و كار اينترنتي
نويسندگان
لينک دوستان
لينكي ثبت نشده است
عضويت
نام کاربري :
پسورد :
تکرار پسورد:
ايميل :
نام اصلي :
آمار
امروز : 0
ديروز : 0
افراد آنلاين : 1
همه : 21379

 

 

 
كاهش توجهات به گويش ها و زبان هاي محلي
 

ايران كشوري است پهناور و داراي اقليم بسيار مناسب و سابقه تمدن و فرهنگ چند هزارساله كه از گذشته‌هاي دور تاكنون، اقوام و نژاد‌هاي مختلف و پيروان اديان الهي در اين سرزمين، در كنار يكديگر همزيستي مسالمت‌آميزي داشته‌اند و به اتفاق هم در حفظ و حراست از اين آب و خاك و استقلال و اعتلاي آن، كوشيده‌اند و در برابر دشمنان خارجي مبارزه كرده اند.

اين همزيستي در كنار تنوع قومي، نژادي و ديني و در عين پهناوري و گستردگي خاك ايران، موجب توزيع نسبي جمعيت و شكل‌گيري گويش‌ها و لهجه‌هاي مختلف در جاي‌جاي ايران شده است، گويش‌هايي كه در عين شباهت‌هاي بسيار با هم، داراي اختلاف‌هاي فاحشي با يكديگرند و در مواردي نيز پديد آمدن لهجه‌هاي ويژه و اصطلاحات و واژگان اختصاصي در پاره‌اي از اين گويش‌ها ديده شده است.

كارشناسان معتقدند، از ميان رفتن يك زبان محلي و يا زبان قومي، به تنهايي رنج آور و تأسف برانگيز است، اما دردناك تر، آن است كه از ميان رفتن يك زبان يا يك گويش، مساوي است با از ميان رفتن تاريخ و فرهنگ شفاهي يك قوم و يك ملت و از ميان رفتن داستان‌ها، ضرب‌المثل‌ها و خاطرات آنان، و از اين رو توجه به حفظ و احياء زبان‌ها و گويش‌هاي محلي، بسيار ضروري و ارزشمند است. ‏

آنان همچنين مي‌گويند، يكي ازعوامل تأثيرگذار و تهديدكننده زبان‌ها و گويش‌هاي قومي و روستايي ؛ مهاجرت‌هاي مهار گسيخته از روستاها و شهر‌هاي كوچك به كلان شهرها است.

در دهه‌هاي ۴۰ و ۵۰ شمسي؛ كشور با اوجگيري مهاجرت روستائيان به شهرها، روبرو شد. اين مهاجران و به ويژه نسل‌هاي بعدي آنان در جامعه‌هاي شهري مستحيل شدند و حتي مايل و يا قادر به حفظ خود به عنوان « خرده فرهنگ» نبودند.

با رفتن مهاجران روستايي و گم شدنشان در جامعه‌‌ها و جمعيت‌هاي شهري، زبان و فرهنگ و حتي هويت اصيل شان نيز در هياهوي شهر، از يادها رفت. ‏

‏ تعداد زبان‌هاي زنده در جهان‏

زبان شناسان تخمين مي‌زنند كه درحال حاضر حـدود ۶۸۰۰ زبـان زنـده در جهـان وجود داشته باشد كه در مورد۹۰ درصد آن‌ها كمتر از ۱۰۰ هزار نفر با هريك از اين زبان‌ها حرف مي‌زنند. همچنين ۳۵۷مورد از اين زبان‌ها كمتر از ۵۰ نفر سخنگو دارند و حتي با هريك از حـدود ۴۶ زبان ديگر فقط يك نفر حرف مي‌زند و در نتيجـه بسياري از زبان‌ها بـه شـدت در معـرض خطـر انقـراض قرار دارند.

طي ۵۰۰ سال گذشته، حدود ۴ر۵ درصد از كل زبـان‌هـاي دنيا ناپديـد شـده‌انـد، درحالي‌كه در اين مدت فقط ۱ر۳ درصد گونه‌هاي پرنـدگان و ۱ر۹ درصـد پـستانداران ازميان رفته‌اند. ازميان ۱۷۶ زبان موجود كه از سال ۱۶۰۰ميلادي، قبايل آمريكاي‌شـمالي بـه آن زبان‌ها صحبت مي‌كردند، ۵۲ زبان تاكنون خـاموش شـده‌اند و همچنـين از ۲۳۱ زبـان بوميان استراليا نيز ۳۱ زبان روبه انقراض نهاده‌اند.

هشدار درباره نابودي زبان هاي محلي

سعيد عبادتيان ـ نويسنده در مصاحبه با خبر‌گزاري ايسنا اظهار داشته است: جامعه ايراني متشكل از چندين قوم است كه مجموعه آن‌ها فرهنگ ايراني را تشكيل مي‌دهند.

رمز ماندگاري فرهنگ ايراني اين است كه آداب و رسوم، فرهنگ و سنن تك‌تك اقوام آن حفظ شود، چراكه نابودي و به فراموشي سپرده شدن زبان‌هاي محلي يك كشور به منزله نابودي بخش بزرگي از فرهنگ آن كشور است.

وي فرهنگ جامعه ايراني را به يك انسان تشبيه مي‌كند كه آداب و رسوم و سنت‌ها و فرهنگ هر قومي يكي از اعضاي بدن اين انسان را تشكيل مي‌دهد ومي‌گويد: از آن‌جا كه نبود يكي از اعضاي بدن مشكلات فراواني را متوجه حيات فرد مي‌كند، از ميان رفتن آداب و رسوم و فرهنگ يك قوم نيز مي‌تواند مشكلات فراواني را متوجه فرهنگ آن كشور كند.

اين نويسنده مي‌افزايد: تضعيف فرهنگ يك قوم باعث ضعيف شدن فرهنگ كشور مي‌شود و از آن‌جا كه اصلي‌ترين عامل در انتقال فرهنگ‌ها و آداب و رسوم يك قوم زبان است، حفظ آن اهميت زيادي دارد.

وي بابيان اين مطلب كه زبان‌ها از داشته‌هاي هم بهره مي‌گيرند و نابودي يك زبان در ضعيف شدن ساير زبان‌ها و گرايش آن‌ها به سوي نابودي اثرگذار است، يادآوري مي‌كند: در كشوري مثل ايران كه زبان‌هاي مختلف وجود دارد، نابودي يكي از آن‌ها مي‌تواند در ضعيف شدن فرهنگ غني اين سرزمين اثرگذار باشد.

عبادتيان همچنين مي‌گويد: مباحث مرتبط با فرهنگ و آداب و رسوم يك زبان مي‌تواند مهم‌ترين موضوع‌هايي باشند كه براي جلوگيري از نابودي يك زبان به آن‌ها پرداخته مي‌شود.

از ميان رفتن تنوع هاي زباني ‏

دكتر حسن بشير نژاد ـ زبان شناس در مورد از ميان رفتن زبان‌هاي محلي به گزارشگر روزنامه اطلاعات مي‌گويد: در سال‌هاي اخير تحولات سريع و دامنه دار فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و سياسي در سراسر جهان موجب برهم خوردن تعادل زيست محيطي شده و به روند انقراض گونه‌هاي گياهي و جانوري شتاب بخشيده است و زبان‌ها نيز به عنوان نوعي ارگانيسم از تأثير اين تحولات دامنه دار مصون نمانده‌اند و شمار زيادي از آن‌ها براي هميشه از ميان رفته‌اند و تعدادي نيز با كاهش تعداد گويشوران شان به شدت در معرض خطر نابودي قرار دارند. ‏

وي مي‌افزايد: زبان شناسان معتقدند كه تا پايان قرن حاضر نيمي از حدود ۶ هزار زبان در دنيا رو به خاموشي خواهند رفت و بديهي است كه با حذف يك زبان، گويشوران آن زبان از سخن گفتن باز نمي‌ايستند و به طور طبيعي زبان ديگري نقش برقراري ارتباط را در آن جامعه زباني برعهده مي‌گيرد كه در اين فرآيند جايگزيني، زبان‌هاي اقليت و كم‌اعتبار جاي خود را به زبان‌هاي معتبر و برخوردار از پشتوانه‌هاي قدرت در جوامع بشري مي‌دهند.

زبان‌شناسان هشدار مي‌دهند كه ادامه اين روند ممكن است تنوع‌هاي زباني موجود را از ميان ببرد و ناخواسته تعداد اندكي زبان صاحب قدرت را جايگزين زبان‌هاي گوناگون در گوشه و كنار جهان سازد.‏

اين استاد دانشگاه با بيان اين مطلب كه، ايران، كشوري پهناور و به لحاظ تنوع‌هاي قومي، نژادي، فرهنگي و زباني بسيار غني است، مي‌افزايد: عوامل زيادي مي‌توانند براي زبان‌هاي محلي ايران نيز يك عامل تهديد‌كننده بالقوه باشند.

زبان هاي محلي ايران مانند كُردي، لُري، بلوچي، گيلكي و مازندراني هر يك زبان مادري يكي از اقوام ايرانـي بوده‌اند و بخشي از فرهنگ و هويت قومي آنان را تشكيل مي‌دهند و اما نكته جالب تر اينكه هر يك از اين گويش هاي محلي داراي آهنگ هاي محلي خاصي نيز هستند كه به مملكت ما تنوع خاصي داده اند

اين زبان‌ها منعكس كننده آداب، رسوم، سنت‌ها، ارزش‌ها و باورهاي يك قوم و ملت و در عين حال، محمـلي براي انتقال اين ارزش‌ها و باورها از نسلـي به نسل ديگرند. همگـي آن‌ها ريشه در فرهنـگ و تمــدن كهنـي دارند كه يادگار پيشينيان اين مرز و بوم است.

اين زبان‌ها، علاوه‌بر ارزش‌هاي اجتماعـي و فرهنگـي شان، به سبب رابطـه تاريخي شان با زبان فارسـي و برخـورداري از گنجينه ارزشمنـدي از واژگان اصيل، مي‌توانند كمك شاياني به مطالعات تاريخـي و ريشه شناختي زبان فارسـي كنند.

از اين‌رو هر گونه تلاش در جهت تقويت اين زبان‌ها و هرگونه كمك به حفظ و بقاي آن‌ها در واقع گامـي است در مسير تقويت، حفظ و پويايي زبان فارسـي كه زبان ملـي ما و عاملـي براي ايجاد وحدت و همدلي اقوام ايرانـي به حساب مي‌آيد و نبايد تقويت زبان‌هاي محلي را موجب تضعيف زبان ملـي و يا بروز احساسات قوم گرايانه و استقلال طلبانه دانست.‏

وي مي‌گويد: زبان فارسي به مانند درخت تنومنـدي است كه زبان‌هاي محلـي ايران، ريشه‌ها و شاخه‌هاي آن را تشكيل مي‌دهند واين در حالي است كه پژوهش‌هاي ميداني جامعه شناسان زبان برروي زبان‌ها و گويش‌هاي محلي ايران در يك دهه گذشته، بيانگرتضعيف جايگاه اين زبان‌ها و كاهش آموزش و كاربرد آنها در حوزه‌هاي گوناگون كاربردي است كه ادامه اين روند مي‌تواند در بلند مدت به زوال اين زبان‌ها بيانجامد. ‏

‏ تغيير نگرش‌ها ضروري است ‏

دكتر بشيرنژاد با اشاره به اين مطلب كه تغيير زبان، نتيجه حركت‌هاي جمعي و طولاني مدت افراد يك جامعه زباني در انتخاب و كاربرد يك زبان است و انتخاب و كاربردهر زبان در درجه اول تحت تأثيرنگرش‌هاي زباني افراد است، مي‌گويد: هر گونه اقدامي براي تغيير وضع موجود بايد به صورت جمعي، مستمر و طولاني مدت و در جهت ايجاد تحول در احساسات و نگرش‌هاي افراد نسبت به نقش، كاربرد، اهميت و اعتبار زبان‌هاي بومي ايران باشد و انجام اين امر مستلزم بررسي و شناخت دقيق‌تر مسئله، برنامه‌ريزي‌هاي دقيق و منطقي زباني، وقت و سرمايه زيادو صبر و حوصله فراوان است. ‏

وي مي‌افزايد: تغيير نگرش‌ها از ۲ طريق ميسر است: اولاً رواج و گسترش كاربرد زبان در موقعيت‌ها و حوزه‌هايي كه مي‌تواند و بايد به كار گرفته شود و ثانياً، آگاهانيدن گويشوران از طريق دادن اطلاعات درست درباره نقش، كاربرد و جايگاه واقعي زبان و زدودن باورها و برداشت‌هاي نادرستي كه در اين باره وجود دارد.

از اين‌رو مسئولين دولتي، متوليان آموزش و پرورش، دست‌اندركاران امور فرهنگي، صدا و سيما و مطبوعات، افراد تحصيل كرده، شخصيت‌هاي معتبر و صاحب نفوذ، محققان و نويسندگان و به ويژه زبان شناسان و والدين، هر كدام مي‌توانند سهم مهمي در توسعه كاربردهاي زبان داشته باشند. ‏

‏ موقعيت و جايگاه مدرسه در حفظ زبان ‏

دكتر بشيرنژاد با بيان اين مطلب كه در بين حوزه‌هاي اجتماعي، خانواده اولين و مهم‌ترين آنها است، مي‌افزايد: اما شروع كارنمي تواند از خانواده باشد، زيرافراگيري فارسي از سوي فرزندان در خانواده تحت تأثيرجايگاه و كاربرد آن در بيرون از خانواده است.‏

وي يادآوري مي‌كند: مدرسه از مهم‌ترين حوزه‌هايي است كه به كارگيري زبان محلي در آن مي‌تواند در ارزيابي گويشوران از موقعيت و جايگاه اين زبان، مؤثر باشد و موجب رواج كاربرد آن در ديگر حوزه‌ها و از جمله خانواده شود. در اين خصوص قبل از هر چيز لازم است مسئولين آموزش و پرورش اين مسأله را به صراحت براي مديران، معلمان و دانش آموزان روشن كنند كه استفاده از زبان محلي به عنوان زبان مادري آنها در محيط مدرسه و حتي به عنوان يكي از مواد درسي، حق اوليه و طبيعي آنهاست و از نظر قوانين رسمي كشورمان نيزمنعي ندارد.

مطابق اصل پانزدهم قانون اساسي، زبان آموزشي در كشورمان فارسي است اما تدريس زبان و ادبيات محلي در كنار آن، در مدارس بلامانع است.‏وي همچنين مي‌گويد: در سال‌هاي اخير دانش آموزان هر استان در يك كتاب درسي با عنوان «جغرافياي استان» با اوضاع طبيعي، سياسي، و اقتصادي استان شان آشنا مي‌شوند. به نظر نمي‌رسدكه اهميت زبان، ادبيات و فرهنگ هر منطقه كمتر از جغرافياي آن باشد و از اينرو شايسته است مسئولان آموزش و پرورش در اين‌زمينه تامل و چاره‌انديشي كنند. علاوه‌بر مدرسه، استفاده از زبان محلي توسط افراد تحصيل كرده و شخصيت‌هاي صاحب نفوذ و مورد علاقه مــردم نظيرپزشكان، استادان، معلمان، هنرمندان و ورزشكاران و همچنين مسئولين امور دولتي در موقعيــت‌هاي مختلف اعم از ملاقات با مردم يامصاحبه‌هــاي راديويي، تلويزيوني يامطبوعاتي، مي‌توانند نقش بــسزايي در تغييرنگرش‌هاي زباني مردم و ترغيب آنان به استفاده از اين زبان‌ها داشته باشد.‏

رسانه‌ها و تبليغ زبان هاي محلي ‏

دكتر بشيرنژاد با اشاره به اين مطلب كه صدا و سيماي هراستان به عنوان پرطرفدارترين و مناسب‌ترين رسانه، راه مطمئني براي تبليغ و گسترش بسيار زيادگويش هاي محلي محسوب مي‌شوند، مي‌افزايد: يكي از راه‌ها اين است كه تا حد ممكن برنامه‌ها، به خصوص برنامه‌هايي كه براي گروه سنين پايين تهيه مي‌شوند، به زبان محلي باشند، اما بايد توجه داشت كه گونه زباني مورد استفاده در اين برنامه‌ها كاملاًطبيعي بوده و با زبان مورد استفاده مردم در كوچه و بازار تفاوت اساسي نداشته باشد. ‏

اقدام ديگري كه مي‌تواند صدا و سيما انجام دهد، دادن آگاهي‌هاي لازم به مردم در مورد نقش و جايگاه واقعي زبان است و شايسته است كه اين كارنيز به روش علمي و با استفاده از نظرات متخصصان فن، يعني زبان شناسان، گويش شناسان و جامعه شناسان زبان صورت پذيرد.

مطبوعات اعم از روزنامه‌ها و مجلات هراستان نيز مي‌توانند سهم عمده‌اي در انتقال نظرات و ديدگاه‌هاي زبان شناسان و جامعه شناسان به مخاطبان داشته باشند. علاوه بر آن، استفاده از زبان‌هاي محلي در نگارش مطالب در مطبوعات، عاملي براي تقويت به كارگيري زبان‌هاي محلي محسوب مي‌شود.‏

وي ياد آوري مي‌كند: ارتقاي پايگاه اجتماعي زبان‌هاي محلي مستلزم ارتقاي پيكره اين زبان‌ها است، زيرا زماني يك زبان مي‌تواند از عهده ايفاي نقش‌هاي متعدد برآيد كه به لحاظ ساختاري و واژگاني از ظرفيت و توانايي لازم برخوردار باشد.

بنابراين به نظر مي‌رسد كه برنامه ريزي در جهت تقويت ظرفيت‌هاي موجود و ايجادظرفيت‌ها و قابليت‌هاي جديد در زبان‌هاي بومي، مقدم برهر‌گونه برنامه‌ريزي در جهت تقويت جايگاه اين زبان‌ها باشد. ‏

چه بايد كرد؟

دكتر بشير نژاد با بيان اين مطلب كه با وضع موجود اكنون زمان آن فرا رسيده است كه مسئولين، رسانه‌هاي گروهي، نويسندگان و محققان در كنار پرداختن به ساختار و واژگان زبان و يا تاريخ و پيشينه آن در جهت ارتقاء پيكره زبان، به اين مسئله مهم، يعني تقويت جايگاه اجتماعي زبان و كمك به ادامه حيات آن نيز توجه نشان دهند.‏

وي در اين‌باره مي‌گويد: تمامي تلاش‌ها بايد در جهت دادن اطلاعات و آگاهي‌هاي درست به مردم باشد زيرا زماني شاهد رشد و شكوفايي زبان و رواج آن در هر منطقه خواهيم بود كه مردم آن، درك و شناخت درستي از نقش‌ها و كاركردهاي زبان داشته باشند، و هر برنامه‌اي در اين جهت كه جنبه تحميلي داشته باشد، موفقيتي نخواهد داشت.

از اين رو، به هر وسيله ممكن بايداين مفهوم را براي مردم روشن ساخت كه نقش اوليه زبان، برقراري ارتباط ميان گويشوران است و هر زباني، از جمله كردي، آذري، لري، مازندراني و گيلكي صرف نظر از موقعيت و پايگاه اجتماعي شان، به خوبي از عهده اينكار بر مي‌آيند.

گويشوران بايد به اين درجه از درك و شناخت نائل شوند كه استفاده از يك زبان محلي، مايه خجالت و شرمندگي و نشانه عقب ماندگي نيست، هر چند كه آشنايي يا تسلط به فارسي به عنوان زبان ملي به هر حال يك امتياز محسوب مي‌شود. حفظ و حراست از زبان آباء و اجدادي به عنوان ميراث گذشتگان اين سرزمين، ارزشمند است و به معني حفظ هويت قومي است و آشنايي با زبان فارسي نيز به معني حفظ هويت ملي است. زبان هر ملت با فرهنگ، آداب و رسوم و باورها و ارزش‌هاي گذشته و امروز اوپيوند خورده است و به گفته‌اي زبان هر ملت، شجره نامه آن ملت است. ‏

بيتا مهدوي

 

منبع

امتياز:
بازديد:
برچسب: ،
موضوع:
[ ۲۵ ارديبهشت ۱۳۹۷ ] [ ۰۹:۰۰:۴۰ ] [ مهتاب جوان ]
[ ]
.: Weblog Themes By bigtheme :.

درباره وبلاگ

موضوعات وب
موضوعي ثبت نشده است
پنل کاربري
نام کاربري :
پسورد :
نظرسنجی
لينک هاي تبادلي
فاقد لینک
تبادل لينک اتوماتيک
لينک :
خبرنامه
عضويت لغو عضويت
امکانات وب